Znaczenie skrótu LGBTQIAP i wyjaśnienie poszczególnych pojęć

Spotkałeś skrót LGBTQIAP i gubisz się w gąszczu pojęć? Chcesz lepiej rozumieć, jak ludzie opisują swoją orientację i tożsamość płciową? Z tego tekstu poznasz znaczenie każdej litery i powiązane z nimi terminy.

Co oznacza skrót LGBTQIAP?

Akronim LGBTQIAP powstał po to, by pokazać różnorodność doświadczeń osób nienależących do heteronormatywnej większości. Każda litera odnosi się do innej grupy lub sposobu przeżywania seksualności i płci. Z czasem dopisywano kolejne znaki, żeby mniej osób czuło się pominiętych przez język.

Najczęściej tłumaczy się go tak: L – lesbijki, G – geje, B – osoby biseksualne, T – osoby transpłciowe, Q – osoby queer lub questioning, I – osoby interpłciowe, A – osoby aseksualne albo allies, P – osoby panseksualne. W praktyce skrót funkcjonuje obok prostszej wersji LGBT+, gdzie plus ma obejmować wszystkie pozostałe tożsamości i orientacje.

L, G i B – lesbijki, geje i osoby biseksualne

Litery LGB odnoszą się przede wszystkim do orientacji seksualnej, czyli do tego, do kogo odczuwamy pociąg seksualny i romantyczny. Lesbijki to kobiety, które zakochują się i pożądają kobiet. Geje to mężczyźni, których pociąg skierowany jest do mężczyzn. Oba słowa mają historię odzyskiwania – „gay” czy „queer” były kiedyś obelgami, dziś wiele osób używa ich z dumą.

Osoby biseksualne doświadczają pociągu do więcej niż jednej płci. Nie chodzi wyłącznie o kobiety i mężczyzn. Biseksualność opisuje raczej pociąg do dwóch lub kilku grup płciowych. Dlatego bywa traktowana jako określenie zbiorcze, wewnątrz którego mieści się m.in. panseksualność.

Czym różni się biseksualność od panseksualności?

Różnica między biseksualnością a panseksualnością dotyczy głównie tego, jak opisujemy wpływ płci na pociąg. Osoba biseksualna zwykle mówi o pociągu do co najmniej dwóch kategorii płci, także tych wykraczających poza prosty podział kobieta/mężczyzna. Płeć potencjalnego partnera wciąż odgrywa jakąś rolę w jej doświadczeniu.

Osoby panseksualne deklarują pociąg do ludzi „niezależnie od płci”. Dla nich tożsamość płciowa drugiej osoby nie ma znaczenia przy zakochaniu czy pożądaniu. Mogą budować relacje z kobietami, mężczyznami, osobami niebinarnymi, agender czy genderfluid, skupiając się bardziej na osobowości niż na płci.

Kim są osoby transpłciowe, niebinarne i interpłciowe?

Litery T i I nie opisują orientacji seksualnej, ale tożsamość płciową i cechy biologiczne. Wiele nieporozumień wynika z mieszania tych pojęć z orientacją, dlatego rozróżnienie jest tak istotne.

Tożsamość płciowa mówi, kim się czujesz – kobietą, mężczyzną, osobą niebinarną, agender czy genderfluid. Z kolei interpłciowość dotyczy ciała: chromosomów, hormonów, narządów płciowych. Te poziomy mogą być wobec siebie spójne lub rozbieżne.

Czym jest transpłciowość?

Osoby transpłciowe to ludzie, których tożsamość płciowa lub ekspresja płciowa nie zgadza się z płcią przypisaną przy urodzeniu. Lekarz wpisał w dokumentach „K” lub „M”, ale dana osoba wewnętrznie identyfikuje się inaczej. Nie wszyscy trans identyfikują się wyłącznie jako kobieta albo mężczyzna. Część określa się jako osoby niebinarne, inni mówią o wielości płci lub braku płci.

Wiele osób trans decyduje się na tranzycję, czyli proces dostosowywania życia do odczuwanej płci. Może on obejmować zmianę imienia, dobór nowych zaimków, zmianę wyglądu, uzgodnienie płci w dokumentach, terapię hormonalną czy operacje. To, jakie kroki ktoś podejmie, zależy od jego potrzeb i możliwości. Transpłciowość nie jest orientacją seksualną. Osoba trans może być hetero, homo, bi, pan czy aseksualna.

Cis, niebinarny, agender, genderfluid – co znaczą te słowa?

Przedrostek cis- pochodzi z łaciny („po tej samej stronie”). Osoba cispłciowa to ktoś, czyja płeć przypisana przy urodzeniu zgadza się z tożsamością płciową. Przeciwieństwem jest trans-, czyli sytuacja, gdy te poziomy się rozchodzą. W ostatnich latach coraz częściej mówi się także o niebinarności.

Niebinarność to parasolowe określenie wszystkich tożsamości płciowych poza sztywną dychotomią kobieta/mężczyzna. W ramach tego spektrum mieszczą się m.in. osoby agender/genderless (brak odczuwanej płci lub płeć neutralna) i genderfluid (płynne przechodzenie między różnymi tożsamościami płciowymi w czasie). Wiele z nich walczy o inkluzywny język – neutralne formy gramatyczne, nowe zaimki, zwroty typu „osoba kandydująca” zamiast „kandydat/kandydatka”.

Czym jest interpłciowość?

Interpłciowość opisuje osoby urodzone z chromosomalnymi, hormonalnymi lub anatomicznymi różnicami cech płciowych, które nie mieszczą się w prostym podziale „typowo żeńskie” / „typowo męskie”. Może to dotyczyć np. budowy narządów płciowych, poziomu hormonów czy konfiguracji chromosomów. Interpłciowość nie jest ani orientacją, ani tożsamością płciową – to opis cech ciała.

Osoby interpłciowe mogą identyfikować się jako kobiety, mężczyźni, osoby niebinarne czy transpłciowe. Każda z nich sama decyduje, jak opisuje swoją tożsamość. Dlatego ważne jest szanowanie przyjętych przez daną osobę nazw, imion i zaimków. W przeszłości często narzucano im operacje „normalizujące” bez zgody, dziś coraz częściej mówi się o prawie do samostanowienia.

Co oznacza litera Q i pojęcie queer?

Litera Q ma dwa główne rozwinięcia. Pierwsze to queer, drugie – questioning, czyli osoby, które dopiero odkrywają swoją orientację lub tożsamość płciową. W obu przypadkach chodzi o ludzi, którzy nie czują się dobrze w ciasnych definicjach heteroseksualności i cispłciowości.

Dawniej słowo „queer” funkcjonowało jako obelga, zwłaszcza wobec gejów. Dziś społeczność LGBTQIAP w dużej mierze odzyskała je i używa jako parasolowego określenia wszystkiego, co nieheteronormatywne i niecispłciowe. Dla części starszego pokolenia ten wyraz wciąż brzmi jednak raniąco, co dobrze pokazuje, jak ważna jest wrażliwość językowa.

Teoria queer i heteronormatywność

Teoria queer podkreśla płynność i niejednoznaczność płci, seksualności oraz tożsamości. Zwraca uwagę, że sztywne etykiety mogą bardziej szkodzić niż pomagać, bo redukują złożone doświadczenia do jednego słowa. Pokazuje też, jak język wzmacnia lub rozbraja nierówności.

Z teorią queer wiąże się pojęcie heteronormatywności. To przekonanie, że „domyślnym” stanem jest bycie osobą heteroseksualną i cispłciową, a wszystko inne wymaga tłumaczenia, usprawiedliwiania, czasem diagnozy medycznej. Heteronormatywne normy prawne, kulturowe i społeczne sprawiają, że osoby nieheteronormatywne muszą nieustannie „coming outować się”, znosić żarty i ryzyko odrzucenia.

Język tworzy rzeczywistość – słowa, których używamy, mogą dawać poczucie bezpieczeństwa lub wzmacniać stygmat i lęk.

Co oznacza litera A – aseksualność i sojusznicy?

Litera A ma przynajmniej dwa częste znaczenia: asexual (osoby aseksualne) oraz ally (sojusznicy). W szerszych skrótach pojawiają się obie te grupy, bo każda z nich pełni inną rolę w społeczności.

Osoby aseksualne to ludzie, którzy nie odczuwają pociągu seksualnego lub odczuwają go w bardzo ograniczonym stopniu. Sojusznicy to osoby heteroseksualne i cispłciowe, które wspierają prawa ludzi LGBTQIAP, sprzeciwiają się mowie nienawiści i starają się używać języka włączającego.

Czym jest aseksualność?

Aseksualność (aseksualizm) opisuje osoby, które nie doświadczają pociągu seksualnego w kierunku innych ludzi albo odczuwają go bardzo rzadko. Może być rozumiana jako orientacja seksualna lub jej brak. Coraz częściej mówi się o spektrum aseksualności, bo doświadczenia osób aseksualnych są bardzo różnorodne.

Aseksualność nie oznacza automatycznie braku potrzeb bliskości. Wiele osób aseksualnych wchodzi w relacje, tworzy związki, zakłada rodziny. Różnica polega na tym, że seks nie jest dla nich centralnym elementem relacji, a czasem w ogóle nie pojawia się w ich życiu. Badania antropologów i seksuologów wskazują, że aseksualność jest naturalną odmianą ludzkiej seksualności, a nie zaburzeniem.

Jak aseksualność łączy się z orientacją romantyczną?

U osób aseksualnych mocno widać rozdział między orientacją seksualną a orientacją romantyczną. Można nie odczuwać pociągu seksualnego, a jednocześnie zakochiwać się, tęsknić za bliskością i chcieć stałego związku. Dlatego w społeczności aseksualnej szeroko używa się pojęcia orientacji romantycznych.

Wśród nich spotkasz m.in. osoby aromantyczne (brak potrzeby więzi romantycznej), biromantyczne (zakochujące się w więcej niż jednej płci), homoromantyczne, heteroromantyczne czy panromantyczne. Ktoś może być np. aseksualny i biromantyczny, czyli nie odczuwać pociągu seksualnego, a jednocześnie tworzyć romantyczne relacje z więcej niż jedną płcią.

Stosunek osób aseksualnych do aktywności seksualnych

Brak pociągu seksualnego nie oznacza automatycznie obrzydzenia wobec seksu. W spektrum aseksualności wyróżnia się różne postawy wobec kontaktów seksualnych. Część osób odczuwa silny wstręt – unika rozmów o seksie, scen erotycznych, dotyku o charakterze seksualnym. Dla innych seks jest neutralny – mogą zgodzić się na niego dla partnera lub jako formę intymności, ale sam w sobie nie stanowi ważnego źródła przyjemności.

Są też osoby aseksualne, które czerpią przyjemność z seksu czy masturbacji, mimo braku typowego pociągu seksualnego do ludzi. Aseksualność nie jest tym samym co hipolibidemia. Wiele osób aseksualnych ma libido, ale nie kieruje go na konkretne osoby. Doświadczenia są tu bardzo zróżnicowane, dlatego w społeczności unika się uogólnień typu „aseksualiści nigdy nie uprawiają seksu”.

Jak język wpływa na osoby LGBTQIAP?

Spory o skróty LGBT, LGBTQIA czy LGBTQIAP pokazują, że język nie jest tylko teorią. To narzędzie, którym można kogoś włączyć do wspólnoty lub z niej wypchnąć. Stąd dyskusje, czy lepiej używać dłuższego akronimu, czy wygodniejszego „LGBT+”, jak mówić o osobach nieheteronormatywnych, by ich nie sprowadzać jedynie do seksu.

Coraz częściej używa się np. określenia osoba nieheteronormatywna zamiast skupiania się na „-seksualny”. To szersze pojęcie obejmujące osoby homo-, bi-, aseksualne, transpłciowe, niebinarne, a także te, które nie chcą sztywno definiować swojej seksualności. Z kolei wyrażenie „ideologia LGBT” dehumanizuje, bo z ludzi robi pogląd polityczny.

Dlaczego inkluzywny język ma znaczenie?

Badacze języka i psychologowie – jak prof. Ewa Kołodziejek czy autorzy poradnika „Jak mówić i pisać o grupach narażonych na dyskryminację” – podkreślają, że sposób mówienia przekłada się na realne poczucie bezpieczeństwa. Określenia w rodzaju „tęczowa zaraza” czy „ideologia LGBT” wzmacniają lęk, poczucie wyższości i zgodę na wykluczanie. Z kolei język inkluzywny opiera się na empatii, stosowności i szacunku wobec rozmówcy.

W praktyce oznacza to m.in. unikanie „deadnamingu” wobec osób trans (czyli używania starego imienia wbrew ich woli), szanowanie zaimków i nazw wybranych przez daną osobę, rezygnację z metafor sugerujących zagrożenie – jak „zalew uchodźców” czy „ideologia LGBT”. Coraz więcej instytucji i mediów korzysta z rekomendacji organizacji takich jak Amnesty International czy Rada Języka Polskiego, żeby nie utrwalać dyskryminujących schematów.

Żeby lepiej uporządkować najważniejsze różnice między kilkoma często mylonymi pojęciami, warto je zobaczyć obok siebie:

Jak możesz wspierać osoby LGBTQIAP?

Wsparcie często zaczyna się od prostych zachowań. Gdy bliska osoba robi coming out, najważniejsze jest zapewnienie jej, że jest kochana i akceptowana bez względu na orientację czy tożsamość płciową. Pomaga spokojne wysłuchanie, gotowość do zadawania pytań bez nacisku i uszanowanie prywatności – to osoba decyduje, komu i kiedy opowie o sobie.

Na co dzień możesz reagować na „żarty” o osobach queer prostym komunikatem: „Ten żart jest dla mnie raniący”. Warto też pamiętać, że w każdym towarzystwie może być ktoś nieheteronormatywny, kto jeszcze nie ujawnił swojej tożsamości. Świadome używanie słów i znajomość znaczenia akronimu LGBTQIAP to jedno z narzędzi, dzięki którym więcej osób czuje, że ma w Twoim otoczeniu bezpieczne miejsce.